Τι είναι το franchise

Στην πιο καθαρή, επιστημονική μορφή του, το franchise (δικαιόχρηση) είναι μια στρατηγική συμμαχία μεταξύ δύο ανεξάρτητων οικονομικών οντοτήτων. Ο ένας συμβαλλόμενος (Franchisor) κατέχει το πνευματικό κεφάλαιο, το εμπορικό σήμα και την τεχνογνωσία (know-how). Ο άλλος (Franchisee) εισφέρει το οικονομικό κεφάλαιο, τη διαχειριστική ενέργεια και τη γνώση της τοπικής αγοράς.

Δεν πρόκειται για σχέση εργοδότη-εργαζομένου, ούτε για απλή διανομή προϊόντων. Διαμορφώνει την απόλυτη σύγκλιση κινήτρων, με τον franchisee να λειτουργεί με την ψυχολογία του ιδιοκτήτη (ownership mentality), γεγονός που εκμηδενίζει το κόστος εποπτείας (agency costs) που θα είχε ο franchisor αν άνοιγε εταιρικά καταστήματα.
Η ιστορική εξέλιξη του θεσμού

Αντίθετα με τη λαϊκή πεποίθηση ότι το franchise γεννήθηκε στα fast food της Αμερικής το 1950, οι ρίζες του είναι βαθιά συστημικές και ιστορικές. Το συναντάμε στον Μεσαίωνα, όταν οι μονάρχες παραχωρούσαν σε τοπικούς άρχοντες το δικαίωμα (franchise) να εισπράττουν φόρους ή να λειτουργούν αγορές εξ ονόματός τους.

Η σύγχρονη μορφή του ξεκίνησε από την Singer Sewing Machine Company μετά τον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο, προκειμένου να λυθεί το πρόβλημα της διανομής και της τεχνικής υποστήριξης των ραπτομηχανών σε μια τεράστια γεωγραφική έκταση. Ακολούθησε η General Motors και η Coca-Cola, αποδεικνύοντας ότι το μοντέλο είναι ο ιδανικός τρόπος για να μεταφερθεί το κόστος κεφαλαιουχικών επενδύσεων (CapEx) από τον παραγωγό στον τοπικό διανομέα. Η έκρηξη του Business Format Franchising στα μέσα του 20ού αιώνα (McDonald’s, KFC) απλώς τυποποίησε αυτό που προϋπήρχε, δηλαδή την πώληση ενός ολόκληρου τρόπου λειτουργίας (blueprint) και όχι απλώς ενός προϊόντος.
Το franchise στην Ελλάδα και διεθνώς

Διεθνώς, το franchise αποτελεί την ατμομηχανή του λιανεμπορίου και των υπηρεσιών, αντιπροσωπεύοντας σε χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Γαλλία σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ.

Στην Ελλάδα, η ιστορία του franchise είναι μια ιστορία παρεξηγήσεων και θριάμβων. Εμφανίστηκε δυναμικά στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στις αρχές του 1990, κυρίως μέσω των κλάδων της εστίασης και της ένδυσης. Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης της προηγούμενης δεκαετίας, το franchise λειτούργησε ως καταφύγιο για χιλιάδες στελέχη που έχασαν τις δουλειές τους και αναζήτησαν την «αυτοαπασχόληση με δίχτυ ασφαλείας».

Ωστόσο, η ελληνική αγορά πάσχει συχνά από το σύνδρομο του «εύκολου κέρδους», όπου ημιτελή concepts βαφτίζονται δίκτυα, οδηγώντας σε ασύμμετρες αποτυχίες. Το franchise αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο σοβαρά εργαλεία επιχειρηματικής ανάπτυξης, γιατί μετατρέπει την επιτυχία ενός concept σε αναπαραγώγιμο επιχειρησιακό σύστημα. Στην Ελλάδα, η αγορά είναι ώριμη, απαιτητική και γεμάτη ευκαιρίες, αλλά μόνο για όσους κατανοούν ότι η κλιμάκωση δεν είναι απλή μεγέθυνση, αλλά αρχιτεκτονική ανάπτυξη.

Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες μελέτες και εκτιμήσεις από το ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ FRANCHISE, τα επικαιροποιημένα στατιστικά και στοιχεία αναδεικνύουν το franchise ως ώριμο και ανθεκτικό επιχειρηματικό μοντέλο, με εξαιρετικά ποσοστά επιτυχίας, προσφέροντας σταθερές επενδυτικές ευκαιρίες.